Spiegel Zuid  

augustus 2025 

De wandeling voert door het zuidelijke deel van de villawijk het Spiegel, die is ontstaan na de aanleg van de Oosterspoorweg in 1874. De bebouwing dateert grotendeels uit de laatste decennia van de 19de en de eerste decennia van de 20ste eeuw. Tijdens de wandeling passeert u een groot aantal monumentale villa’s in verschillende bouwstijlen uit die periode.

De wandeling is ongeveer 4 km lang en duurt ongeveer 2,5 uur
De illustraties laten zien hoe het er vroeger uitzag of tonen details die vanaf de openbare weg niet goed zichtbaar zijn.

1. Start van de wandeling voor de voormalige Bensdorpwinkel aan de Herenstraat

In 1884 vestigde de firma Bensdorp een chocoladefabriek aan de  nieuwe Spiegelstraat , handig gelegen aan de net geopende spoorlijn. Op het terrein werden in de loop van de tijd veel fabrieksgebouwen en loodsen neergezet. De firma sloot in 2002 haar deuren en het A architectenbureau Loof en van Stigt (LEV) kreeg van de gemeente Bussum de opdracht de spoorzone in Bussum te ontwikkelen. Zij begonnen aan de overkant met het voormalige Koster terrein en daarna met het Gewest. Daar werden in de Burgemeester de Bordesstraat 3 appartementengebouwen neergezet. Daarna begon het bureau met het project Bensdorp. Hier werden gebouwen gerestaureerd, gereconstrueerd en nieuw gebouwd. Het complex is het grootste bouwproject dat in jaren in de Gemeente Bussum is gebouwd.

* Het gebouw dat aan de voorzijde aan de Herenstraat ligt is de voormalige winkel van Bensdorp. Hier werden vanaf de jaren 30 van de vorige eeuw tot 1960 de producten van de fabriek verkocht. Op het hoogtepunt waren er in Nederland 130 Bensdorp-chocoladewinkels. In de hongerwinter was hier een gaarkeuken. De toegangspoort naar het terrein is geïnspireerd op chocoladerepen.

Bensdorp, Winkel aan de Herenstraat

* Aan de westzijde staat het voormalige hoofdkantoor dat in 1947 door architect van Wamelen is ontworpen. Er zit in de zijgevel een glas-in-loodraam boven een gevelsteen, die geïnspireerd is op de oorspronkelijke steen, die nu weer in Amsterdam staat in het eerste kantoor van Bensdorp aan de Paardenstraat. Onder het gehele complex ligt een  afgesloten parkeerkelder.

Bensdorp, fabriek in 1906

      2. Loop langs het spoor de Cacaostraat in

* Rechts het Dudokgebouw, nieuwbouw. In dit gebouw zijn 66 appartementen in de sociale huur gerealiseerd + enkele bedrijfsruimten. Oorspronkelijk was het bedoeling dat kunstenaars zich in een deel van het complex zouden vestigen, maar dat bleek financieel niet haalbaar te zijn. Als compromis zijn op de onderste etage woningen gebouwd met een atelier en een kleine tentoonstellingsruimte aan de straatkant. Dit is een speelse oplossing voor een anders saaie plint.

     3.  Ga voorbij het gebouw de trap op 

* We staan nu voor het Brosgebouw (gerestaureerd) dat oorspronkelijk deel uitmaakte van de oude fabriek. In het gebouw zijn nu een riant kantoor en 6 appartementen gerealiseerd (let op muurankers en gevel).

* Achter u ziet u het  Vesteda-gebouw (gereconstrueerd). Bij de bouw is gebruik gemaakt van de oude fundamenten. Er zijn 41 appartementen in de vrije sector en enkele grote bedrijfsruimten gerealiseerd. Het gebouw is ontworpen naar het beeld van de fabriek die hier stond. Bijzonder zijn de stalen balkons in industriële sfeer. De grijze ornamenten aan de voorzijde zijn afkomstig van de oorspronkelijke fabriek. Omdat er niet voldoende over waren zijn de overige in een lichtere tint lichte nagemaakt. Ook is op de spoorzijde van het gebouw de naam van de fabriek aangebracht.

* Aan het Brosgebouw vast staat het oorspronkelijke ketelgebouw. Bij de maken van chocolade was veel warmte nodig, vandaar de grote schoorsteen. Deze is gerestaureerd, alleen het bovendeel ontbreekt. De schoorsteen vormde voor de Bussumers lang een bekend baken

    4.  Loop door de bogen en sla rechtsaf naar de Nieuwe Spiegelstraat en linksaf naar de Beerensteinerlaan. Kijk nog even achterom naar de oorspronkelijke fabriek. Sla links af de Iepenlaan in  

• Op hoek met de Nieuwe Hilversumseweg de Majellakapel, voorheen de kerk van de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap van de Nederlandse Protestanten Bond. Gemeentelijk monument, bouwjaar 1915; architecten van der Goot en Kruisweg. Frontonsteen van de Bussumse beeldhouwer Niek van der Kreek boven de deur: Christus als goede herder, die een verloren schaap over zijn schouder weer naar de stal draagt. Gebrandschilderde glas-in-lood ramen van J. van Straaten (Utrecht) van 1939-1940.

[3]

• Verderop de eerste steen van het Majellaziekenhuis. Op deze plek is in 1915 het Majellaziekenhuis gebouwd, dat in 1994 is gesloopt. Toen zijn op deze plek villa’s en 4 appartementengebouwen verrezen.

[4], [5] en [6]

5. Loop even terug en sla linksaf naar Majellapark

• Links in de tuin staat het torentje van het Majellaziekenhuis. Dit is het enige wat bewaard is gebleven van het oorspronkelijke ziekenhuis. Desgewenst kunt u daar even een kijkje nemen.

6. Volg Majellapark naar de Nieuwe Hilversumseweg. Sla daar links af.

• Links Nieuwe Hilversumseweg 12. Villa Sarah’s Cottage. Bouwjaar 1903; architecten Van der Goot en Kruisweg; opdrachtgever kunstenaar Bernard de Hoog. De Hoog heeft hier tot 1924 gewoond; rechts zijn voormalige atelier.

[7]

• Nieuwe Hilversumseweg 10. Villa Aemstelwijck; bouwjaar 1908; architect C. Kruisweg. Aemstelwijck geeft aan dat de bewoners oorspronkelijk uit Amsterdam kwamen.
• Rechts Nieuwe Hilversumseweg 3. Villa Eykenrode. Zie gevelsteen, (rode, = gerooide bomen) Bouwjaar 1908; architect Van der Goot en Kruisweg.

[8]

7. Sla linksaf naar de Nieuwe ’s-Gravelandseweg en houd even verderop links aan. Loop door tot de Kom van Biegel.

• U loopt nu achter langs de plek waar Hermann Biegel, buiten de drukte, in 1880 zijn villa Solitude liet bouwen. Biegel was na de aanleg van de spoorweg in 1874 een van de grondleggers van het nieuwe Bussum. Hij woonde oorspronkelijk in de Nassaulaan, in villa Nassau. Hij heeft die villa verkocht en op deze idyllische plek een nieuwe gebouwd. Hij liet de bestaande natuurlijke vijver uitdiepen en zo ontstond de huidige vijver, die naar Biegel genoemd werd. Biegel kreeg geen laan of straat naar zich genoemd, maar heeft Bussum wel zijn Nassaulaan en Nassaustraat geschonken, genoemd naar het Duitse graafschap waar hij woonde en die dus niets met ons Koningshuis te maken hebben. Nu staat op deze plek Villa Catalpa uit 1930, ontworpen door architect Klaas van den Berg.

[9]

• Rond de Kom van Biegel stonden pensions waar Amsterdammers hun vakantie doorbrachten, zoals Edinoor, Parklaan 1 en aan de overzijde Pension Beerenstein, en verder stonden er mooie villa’s. Een aantal daarvan aan de Noordzijde heeft plaats moeten maken voor een modern flatgebouw van de Hilversumse architect Willem Dudok uit 1960.

[10]

• 60. Villa Vijverzicht, rijksmonument; voorheen villa Karlsruhe. Bouwjaar 1903; architect G.J. Vos.
• 64. Villa Dennenrode; bouwjaar 1910, architect Kruisweg, zie gevelsteen op de hoek.
• Aan de overkant: Nieuwe ’s-Gravelandseweg 55. Villa Klein Gooilust; bouwjaar 1902; gebouwd in opdracht van A. Bahlmann. ‘Klein’ omdat de familie eerst in de veel grotere villa Gooilust woonde, op de hoek van de Kerkstraat en de Brinklaan (daar staat nu de winkel van Scapino). Links daarvan Hotel Beerenstein uit 1908, met een fraai theekoepeltje. Architect Van der Goot en Kruisweg.

[11]

8. Sla rechtsaf de Koningslaan in.

* Hier stonden aan de linkerkant van de weg 2 grote villa’s, die in de zeventiger jaren zijn afgebroken. Zij waren te groot geworden om door een particulier te worden bewoond. Hier staan nu 18 geschakelde villa’s.

[12]

* Rechts Nr. 61 vrijstaande villa, architect Ph. Hamers, bouwjaar 1917

* Rechts Nr. 57-59.  Villa Johanna, bouwjaar 1920, architect A.A. Kok. Gevelsteen

* Rechts Nr. 55. Villa De Berken, bouwjaar 1920, architect Ph.J. Hamers. Gevelsteen.

* Links Nr. 54 Villa De Wegwijzer uit 1934. De villa is genoemd naar de gevelsteen met een Wegwijzer. De eerste eigenaar was de heer Sleeswijk, uitgever van kaarten.

[13]

* Links Nr. 52.  Vrijstaande villa uit 1922. Gevelsteen met als opschrift: "Pelaboehan Santosa”. Dit is Maleis voor "Veilige Haven". Eerste bewoners was Jouke C. Metus, gezagvoerder van de West-Indische Mail.

[14]

   9. Sla links af de Koedijklaan in. Deze laan volgt nog de oorspronkelijke Koedijk en heeft daardoor een merkwaardig verloop.

* Nr. 17. Villa in Amsterdamse School-stijl uit 1920, architect Ph.J. Hamers. Let op de zijkant, die hier is aangebouwd.

* Nr. 23, een mooie architectonische oplossing voor een moeilijke hoek, 2 woningen die zich om de hoek plooien; links nummer Koedijklaan 23, rechts Bredelaan 16. Bouwjaar 1925, architect A.H. van Wamelen.

     10. Sla rechts af de Prinses Irenelaan in

* Op nr. 14 was de rozenkwekerij van De Wilde gevestigd, hier staat nu De Wilde Roos, een luxueus appartementengebouw uit 2008, architect Bernard Verheggen, Amsterdam. Het ziet er oud(erwets) uit, maar het is allemaal van recente datum.

    11.  Sla verderop linksaf de J.F. Evertslaan in.

* Nr. 12-14, dubbele villa door architect Sijmons uit 1939.

* De straat is vernoemd naar Johan Everts, de eerste gemeente-architect van Bussum, die ook veel particuliere huizen ontworpen heeft. Maar in deze straat staan vooral huizen die ontworpen zijn door zijn zoon Herman, zoals nr. 10, 8, 7, 1-3. De  huizen aan de linkerkant keken uit op de weilanden van de Hilversumse Meent. In de jaren 70 is daar een hele woonwijk gebouwd. Everts woonde zelf tot in de jaren 60 op nr. 8.

    12 - 13. Sla rechtsaf, loop op de rotonde rechtdoor en ga de eerste straat rechts in, de Heuvellaan in

* Hier stond op een natuurlijke verhoging eerst een “melkhuisje”, waar de Bussummers op zondag een verfrissing kwamen drinken. Later werd hier de sprookjesachtige villa Maria’s Heuvel gebouwd, bouwjaar 1898, ontworpen door architect J.F. Everts, naar de ideeën van de opdrachtgever; gesloopt in 1939. Er was eind 19de eeuw nog veel open ruimte in het Spiegel, je kon van hieruit helemaal naar het dorp Bussum kijken. Alleen de hoge bomen hier herinneren nog aan die tijd.

[15] en[16]

   14. Sla links af de Willemslaan in

* nr. 42, villa uit 1917, G.J. Vos

* De nrs 36, 38 en 40. Drie villa’s, ontworpen door de Larense architect Rebel, met de namen Het Starretje, Het Zonneke en Het Maentje. Gemeentelijke monumenten. Let op de mooie gevelstenen.

* Rechts Koningslaan 44/hoek Willemslaan, villa uit 1907, architect L. Bours, let op het ronde glas in de ramen.

* Links nr. 34. Hier een villa ontworpen door Johan Everts in 1895. Let op de versiering boven de voordeur (rechts aan de zijkant).

* Op nrs. 22A en 22/20 Twee villa’s van J. Camman uit 1912/13.

   15. Loop door tot de Koedijklaan, sla daar rechtsaf.

* Nr. 2. Villa “Aan de Koedijk ” uit 1908, architect Bours. Boven de voordeur een mooie gevelsteen. Hier woonde van 1935 tot 1957 de eerste vrouwelijke huisarts van Bussum, Mevrouw Hirschel.

[17]

   16. Sla linksaf naar de Gooilaan. Een straat met een groot aantal huizen met namen  

*  Links Nr.22, Villa Berta, bouwjaar 1902, architect G. Kloppers. Gemeentelijk monument. Rentenierswoning, let op smeedijzeren hekwerk op het dak met de naam van Berta van Loon erin.

[18]

* Links  Nr. 20-18, 1904. ARMA en RUCO, vernoemd naar de kinderen van de opdrachtgever: Arend en Maartje en Rudolf en Cornelis.

* Rechts Nr.11, hier ligt een struikelsteen voor Rozet Elias.

 * Aan het eind van de straat op de hoek met de hoek Gooilandseweg een mooi ensemble van architect Veltman uit 1906

    17. Sla linksaf naar de Gooilandseweg.

* We zien de achterkant van de Dudokflat, die aan de Kom van Biegel staat.

* Rechts zien we nu duidelijk villa Catalpa van Klaas van den Berg uit 1930.

   18. Loop door tot de Nieuwe ’s-Gravelandseweg en ga linksaf.

* Links appartementengebouwen uit 1987. Voorheen stond hier op een enorm perceel Villa Vijverberg uit 1881/82 aan de Kom van Zwaardemaker, opdrachtgever van de villa.

   19. Sla rechtsaf de Herenstraat in

Op de hoek stond op nr. 117 villa Sparrenheuvel, bouwjaar 1898; architect J. Bakker; gesloopt in 1957. Nu een appartementencomplex Spiegelhoek uit 1959.

[19]

• Rechts nr. 101. Maria Hoeve; bouwjaar 1896. Voormalige boerderij. Zie gevelsteen met de naam van Tijmen Krijnen.

[20]

• Links nr. 42. Voormalige boerderij De Witte Hoeve, nu met de oorspronkelijke steen en niet langer wit.

[21]

• Even verderop op nr. 34 een bijzonder pandje uit 1900 van de hand van architect J. Camman

Je kunt hier aan de huizen zien dat dit vroeger een winkelstraat was. In het Spiegel zelf waren winkels niet toegestaan en zo ontstonden aan de randen winkelstroken, bv. op de Zwarteweg, de Beerensteinerlaan en hier aan de Herenstraat..

   20. Sla bij nr. 89 rechtsaf de aftakking van de Herenstraat in. Na de bocht gaat de straat verder als C. van Norrenstraat

* Op de plaats van drukkerij De Cirkel is in 2019 dit woningcomplex gerealiseerd door Vitusbouw als duurzaam project, dat mooi aansluit bij de bestaande bebouwing.

* Aan het einde van de straat staat rechts, met adres aan de Iepenlaan, de voormalige. Gereformeerde Kerk, bouwjaar 1891. Aannemer was Cornelis van Norren. Gebouwd omdat het vanaf 1887 gebruikte Kerkje van Arendsen (aan Iepenlaan 14) te klein was. De Gereformeerde Gemeente bouwde in 1926 aan het Wilhelminaplantsoen de veel grotere Wilhelminakerk. Het kerkje aan de Iepenlaan ging in 1929 over naar de Christelijk Gereformeerde Gemeente. Buiten gebruik als kerk vanaf 2004 en nu verbouwd als woonhuis.

   21. Sla linksaf naar de Iepenlaan en loop door tot de Herenstraat.

* Bewonder nog even het mooie winkel-woonpand in Amsterdamse School-stijl van architect Hooft uit 1925. Gebouwd voor drogisterij Quartel, die de hele benedenverdieping in gebruik had.

[22]

Hier eindigt de wandeling